Burgemeester Van Zanen spreekt bij de opening van de nieuwe sjoel in Amstelveen.
Foto: David B. Garfinkel
Amstelveen heeft een nieuwe synagoge. De inwijding vond plaats op zondagavond 9 december, samenvallend met de tweede avond van het Chanoeka- of inwijdingsfeest.
De synagoge bevindt zich in de voormalige Bankraskerk, die geheel is verbouwd.
De kast voor de Torarollen en het Almemmor, de verhoging waar op uit de Torarol wordt gelezen, zijn ontworpen door industrieel ontwerper Piet Cohen.
De sjoel aan de Max Havelaarlaan 435 werd ingewijd in aanwezigheid van de opperrabbijn van Amsterdam, Aryeh Ralbag, en burgemeester Jan van Zanen van Amstelveen. De opening van een synagoge (sjoel) is een bijzondere gebeurtenis, die gevierd wordt met een speciale ceremonie. De belangstelling om deze dienst bij te wonen is overweldigend. Binnen twee dagen waren alle 400 beschikbare toegangsbewijzen aangevraagd. De Permanente Commissie van het NIK was aanwezig met vier leden en de secretaris.
Kinderkoor
De bijeenkomst opende met een optreden van het Kinderkoor van de Joodse basisschool Rosj Pina, waarna namens de Sjoelcommissie de aanwezigen werden verwelkomd door Hadassa Hirschfeld.
Vervolgens werd het woord gevoerd door burgemeester Jan van Zanen. Namens het Gemeentebestuur bood hij de nieuwe sjoel een boom aan, te planten in de tuin van het gebouw. Hij refereerde aan het belang van bomen planten, in een verwijzing naar het goede werk dat het Joods Nationaal Fonds verricht met het door het planten van bomen weer groen maken van Israel.
Hierop volgt de plechtige inwijding waarbij chazzan Sascha van Ravenswade werd geassisteerd door het Amsterdams Synagogaal Koor onder leiding van dirigent Ilya Belianko. Dit is het moment dat de Tora-rollen in de Aron Hakodesj, worden geplaatst. Deze werden door de oudere sjoelbezoekers binnengebracht en door jongere, jeugdige sjoelbezoekers in de Aron Kodesj geplaatst.
Na een predicatie door opperrabbijn Ralbag volgde het ontsteken van het Neer Tamied, het eeuwig brandend licht dat voortdurend in iedere functionerende synagoge brandt. Daaropvolgend sprak Joodse Gemeente-voorzitter Ronnie Eisenmann, en werd door de chazzan het tweede licht van de Chanoekia ontstoken. Tenslotte sprak sjoelrabbijn Hans Groenewoudt, die de geestelijke leiding over de sjoel voert.
Alle drie de sprekers stonden stil bij de grote, vaak niet zichtbare, verdiensten van rabbijn Ies Vorst die de gemeenschap rondom de sjoel in Amstelveen in meer dan veertig jaar heeft opgebouwd. Hans Groenewoudt zei dat de sjoel een Neer Tamied, een altijd brandende lamp, wil zijn voor Joods Nederland en de plaats Amstelveen.
Vierde achtereenvolgende sjoel
De Bankras sjoel is de vierde achtereenvolgende sjoel van de Joodse Gemeente Amsterdam in de zuidelijke voorstad. De huidige synagoge aan Kostverlorenhof was te klein geworden. Het zelfde gold voor diens na-oorlogse achtereenvolgende voorganger bedehuizen: een houten directiekeet aan de Charlotte van Montpensierlaan waar na-oorlogs Joods Amstelveen in 1961 begon, en een dubbel woonhuis aan de Straat van Gibraltar dat tot 1981 de synagoge huisvestte, toen de destijds nieuw gebouwde Kostverlorenhof sjoel in gebruik werd genomen.
In gebruik als kerk
Op de Hoge Feestdagen van september 1937 zijn de eerste diensten in Amstelveen (toen nog gemeente Nieuwer Amstel) gehouden, bij een van de inwoners thuis aan de Cath. van Clevelaan 13. Sinds juni 1938 vonden er in Amstelveen synagogediensten plaats in een houten gebouwtje aan de Randwijcklaan 13. Opperrabbijn L.H. Sarlouis wijdde het gebouwtje aan de Randwijcklaan in als synagoge. Simche Ascher Reich, geboren in Krakau en vanuit Keulen naar Nederland gekomen, werd de voorzanger in het sjoeltje in Amstelveen. Het gezin Reich moest uiterlijk 29 maart 1943 Amstelveen hebben verlaten voor Amsterdam waar ze woonruimte vinden in de Transvaalbuurt. Aannemelijk is dat daarmee ook een einde kwam aan de diensten in Amstelveen. Reich overleefde de oorlog.
Net als de nu tot sjoel getransformeerde gereformeerde Bankras-kerk was ook het nog steeds bestaand houten gebouwtje voordien in gebruik als kerk: bij de Nederlands-Hervormde Kerk, voorloper van de huidige Protestantse Kerk Nederland (waarin hervormden en gereformeerden in zijn samen gegaan).
Het is dus niet voor het eerst dat de Joodse Gemeente Amsterdam een kerkgebouw koopt. Tussen Randwijcklaan en Bankraskerk kocht de Joodse Gemeente Amsterdam in 1972 ook een toen nog vrij nieuw kerkgebouw aan, waarin sindsdien het Joods Cultureel Centrum, inclusief sjoel en kantoren, is gevestigd. Het gebouw was in 1966 neergezet als kerk voor de Vrije Gemeente.
Open dag
Met de nieuwe sjoel krijgt Amstelveen nu een ruim gebouw, dat plaats biedt aan 400 mensen en tevens volop gebruikt kan gaan worden voor sociale activiteiten. Het sjoelbestuur en sjoelrabbijn H. Groenewoudt zetten de deuren open voor alle Joden van vroom tot vrij. De sjoel gaat haar deuren ook open zetten naar de niet-Joodse samenleving en contacten leggen met andere religieuze gemeenschappen in Amstelveen en vanzelfsprekend met de buurtbewoners. De open dag voor de buurt en de eerste cursussen over Jodendom staan al gepland voor januari en februari. De gemeenschap vindt het belangrijk om zijn buren zowel letterlijk als figuurlijk te kennen!
Piet Cohen
Voor industrieel ontwerper Piet Cohen is het al de zesde sjoel waarvoor hij het ontwerp heeft gedaan. In Groningen ontwierp hij medio jaren ’80 het interieur nadat de Joodse Gemeente terugkeerde naar de oorspronkelijke grote sjoel. Voor de Joodse Gemeente Amsterdam richtte hij de bijsjoel van de synagoge Rav Aron Schuster (Obrechtplein) opnieuw in, in de stijl van het gebouw. Ook de interieurdelen voor het gebruik van de zaal als sjoel in het Moadon van Bne Akiwa in Amsterdam (medio jaren ’90) en de sjoels in de scholen Rosj Pina en Maimonides zijn alle ontworpen door Piet Cohen.
