De herdenkingstuin in Oldenzaal is een monument rijker. Het Joods monument bestaat uit een kunstwerk, dat is gemaakt door de kunstenares Famke van Wijk, en bestaat uit drie onderdelen. Behalve het kunstwerk zijn twee stenen uit de oude synagoge onthuld, de (replica’s van de) plaquettes uit de stadhuishal en het informatiebord met informatie over het kunstwerk.
Het werk van kunstenares Famke van Wijk met de naam ‘Verbond van vreugde en smart’ kreeg een prominente plek in de herdenkingstuin, op de plek waar vroeger de synagoge en het Joods badhuis hebben gestaan.
Op de onthulling volgden toespraken van burgemeester Theo Schouten, Theo Hampsink (Stichting Herdenkingstuin Oldenzaal) en kunstenares Famke van Wijk. Opperrabbijn Binyomin Jacobs sprak in zijn rede over het gevaar van vreemdelingenhaat en onverdraagzaamheid.
Dit is een plek om te gedenken. Hen die op deze plek hebben gebeden en gevierd, maar die nooit in hun eigen Oldenzaal begraven zijn, nadat ze zonder erbarmen werden vermoord in de concentratiekampen van de onderdrukkers. Laten we waakzaam zijn. Intolerantie sluipt er in waar het niet hoort.
Voor opperrabbijn Jacobs persoonlijk was de onthulling confronterend. De zus van zijn oma is een van de op de plaquette genoemde Oldenzaalse Joodse slachtoffers.
Uit de rekeningen van de drost van Twente blijkt dat er al in de 14e eeuw Joden in Oldenzaal woonden. In Oldenzaal was er vanaf 1750 sprake van georganiseerd Joods leven en sjoeldiensten. Oldenzaal en zijn Joodse Gemeente vervulden in het begin van de 20e eeuw en in de tweede helft van de dertiger jaren een belangrijke rol in de opvang van joodse vluchtelingen op doortocht.
Tijdens de Duitse bezetting is het overgrote deel van de joodse inwoners van Oldenzaal gedeporteerd en vermoord. Slechts enkelen wisten onder te duiken. De synagoge werd in 1964 afgebroken om plaats te maken voor een nieuw stadhuis. De plaquettes bevonden zich oorspronkelijk in het metaheirhuis op de Joodse begraafplaats. In 1977 is het gedenkteken verplaatst naar het gemeentehuis van Oldenzaal.
Op 21 november wordt in de tuin een monument voor de Sinti onthuld.
