Chanoeka associëren we altijd met knusse huiskamers, verlicht door de lieflijke kaarsjes of olielampjes, met soefganiot (Joodse oliebollen) en latkes (aardappelkoekjes gebraden in olie). Maar alleen voor de gezelligheid doen we het niet.
Rabbijn mr. drs. R. Evers
In de ‘cyclus’ van de jaarlijks terugkerende feestdagen vroeg ik mij af waar het Jodendom nu eigenlijk zijn kracht vandaan haalt? Rosj Hasjana is de scheppingsdag van de wereld en de mens. Met Joods Nieuwjaar kronen we G’d tot Koning over het geschapen universum. Op Jom Kippoer (Grote Verzoendag) draait het om onze spirituele zuiverheid. Soekot gaat over simcha, onze levensvreugde. Op Pesach vieren we de bevrijding uit `het begin van alle ellende’, de slavernij in Egypte, met Sjawoe’ot (het Wekenfeest) kregen we de Tora en met Poeriem werden we uit de klauwen van Haman gered. Volgens de Maharal van Praag krijgen we ieder opvolgend jaar weer een hogere inspiratie tijdens de feestdagen.
Met Chanoeka vieren we het wonder van het kruikje olie. Maar was dit wel zo bijzonder? In de Tempel gebeurden iedere dag tien wonderen, zoals in de Pirké Avot – Spreuken der Vaderen (5: 7) staat. Ik citeer er enkele:
- nooit bedierf het offervlees,
- nooit bluste de regen het vuur van de brandstapel op het altaar,
- nooit dreef de wind de wierookkolom uiteen,
- men stond heel dicht op elkaar maar kon ruim knielen,
- nooit richtte een slang of schorpioen schade aan in Jeroesjalajiem,
- en niemand hoefde ooit te zeggen: ‘er is geen plek voor mij om in Jeroesjalajiem te overnachten’.
Wat is het specifieke karakter van Chanoeka?
Chanoeka is het feest van de ‘chizoek’ – de versterking van ons religieuze bewustzijn. Chizoek komt van het woord ‘chazak’ (sterk) en betekent, dat we ons ergens `sterk voor maken’ en ons ergens totaal voor inzetten. Als we inderdaad alles op alles gezet hebben om geestelijke perfectie te bereiken, mogen we rekenen op een wonder van Boven. Dan is het wonder het sluitstuk van onze spirituele inspanning.
Dit zien we ook bij de Exodus uit Egypte. Pas toen Nachsjon ben Aminadav in de Rietzee sprong in de overtuiging dat deze zou splijten, spleet de Jam Soef ook inderdaad. Als we ergens helemaal voor gaan, lukt het meestal wel.
In de tijd van de Makkabiem (2e eeuw voor) waren de kohaniem wat laks in de Tempeldienst. G’d liet hen zien waarin ze faalden door de Tempeldienst te laten verbieden door de Grieksgezinde, hellenistische Syriërs. Een groep kohaniem, de Makkabiem, was bereid om hun leven te wagen om deze Tempeldienst weer terug te krijgen. De respons van Boven was, dat de Tempeldienst weer mogelijk werd door de verdrijving van de afgodendienaren en het wonder van het kruikje olie, dat het mogelijk maakte om deze (inmiddels weer) felbegeerde Tempeldienst weer zuiver en rein op te starten.
Chizoek betekent versterking na een flauwte en een depressie. Iedereen heeft zijn ‘dipje’ in het (religieuze) leven, allen kennen wij een midlifecrisis waarin we het weer even niet zien zitten. De winter heeft iets neerdrukkends, de natuur is in de min. Juist nu is het de tijd om het Jodendom weer extra centraal te stellen en er volledig voor te gaan…
Chanoeka sameach! Een vrolijke Chanoeka!
