Mijn echtgenote had een afspraak gemaakt met een maatschappelijk werkster om thuiszorg te regelen voor een oude dame die het echt niet meer alleen aan kon. Het gesprek verliep voorspoedig, maar het tijdstip van haar komst was ietwat ongelukkig, want ze had zich een dag vergist!. Op de avond voor Pesach, precies tijdens het chomeits battelen, kwam ze binnen. Stelt u zich voor. Ik had net de beracha uitgesproken over het zoeken naar het chameets, kruip met een kaarsje en een papieren zakje over de grond, heb daarbij een hoed op en een meute kleinkinderen loopt vol spanning door de kamer in de hoop dat ik de tien stukjes brood die ze verstopt hebben niet zal vinden. In de gang had de maatschappelijk werkster mijn schoonzoon al gezien, met een zwarte hoed,ook met een kaarsje, een papieren zakje, een veer en een pollepel zoekend omhoog kruipend op de trap…….
Ze heeft niets gevraagd, maar ik ben ervan overtuigd dat de indruk die we maakten, op z’n zachts uitgedrukt, ietwat afwijkend was!
Mijn echtgenote heeft uiteraard later e.e.a. uitgelegd, maar toch…….
Is het geen G’ds wonder dat wij vandaag de dag gelijk onze voorouders jaar na jaar, eeuw na eeuw, millennium na millennium, nog steeds dezelfde tradities in ere houden!?
Toen de Joden, meer dan 3300 jaar geleden, bij de berg Sinai stonden om aldaar Torah en Traditie te ontvangen, beloofden ze, voordat ze de Tien Geboden ontvingen: na’asee we nisjma – we zullen het doen en ook zullen we ons inzetten om zoveel mogelijk te begrijpen. En toch was deze belofte, deze toezegging, niet voldoende want de echte acceptatie vond pas plaats toen de Joden direct van G’d de Tien Geboden hoorden. Je kunt immers geen toezeggingen doen zolang je niet precies of op z’n minst in grote lijnen weet waarover het handelt. Pas toen daadwerkelijk Hakadosj Baroeg Hoe was afgedaald op de berg Sinai en Moshe de berg was opgeklommen en de scheiding tussen Boven, de hemel, en beneden, de aarde, definitief was opgeheven, begreep het Joodse volk dat ook en juist in het alledaagse, in deze materiele wereld, we moeten leven volgens de waarden en normen zoals onze Torah die aangeeft.
De maatschappelijk werkster had aanzienlijk minder vreemd opgekeken indien ik in de sjoel had gezeten om mijn gebeden uit te spreken, als ik met iets zichtbaar religieus bezig zou zijn geweest. Het verwarrende voor haar was, zoals ze dat ook later verwoordde, dat ik ogenschijnlijk niet religieus bezig was, een soort verstoppertje, en toch was het spiritueel, G’dsdienst!
Ik denk dat velen bij binnenkomst snel zouden zijn opgestaan en het veertje en de kaars snel hadden verstopt.
Mijn gedachten dwalen af naar die oude mijnheer die wekelijks naar sjoel kwam en dan steevast zijn keppel pas in sjoel opzette en ook nog in de sjoel, na afloop van de dienst, z’n keppel weer afzette, om toch maar vooral niet gezien te worden met dat religieuze hoofddeksel door een niet-jood die misschien voorbij had kunnen lopen.
Bij de berg Sinai hebben we alles aanvaard: grote en belangrijke mitswot, maar even zozeer kleine gebruiken……het was en is een totaal-pakket!
En het zijn vaak juist die kleine minhagiem, die ogenschijnlijk onbelangrijke gebruiken, die ons de eeuwen doen trotseren.
Na de WO II was er o.a. in de Verenigde Staten een tendens om al het minder belangrijke af te schaffen:
als de essentie maar overeind blijft, de grote en belangrijke lijnen. We zullen dan nieuwe jeugd aantrekken omdat we meer gewoon zijn.
Hun opstelling heeft weinig resultaat geboekt: niet alleen hebben ze geen nieuwe jeugd aangetrokken, hun eigen kinderen zijn verloren gegaan voor het Jodendom. En zij die het totale-Sinai-pakket hebben genomen en aanvaard, zijn gebleven, generatie na generatie.
En naarmate tijd en wetenschap vorderen blijken steeds meer van die vreemde gebruiken ook een zichtbare rationele basis te bezitten, terwijl er nog nooit één vreemd gebruik is gevonden dat wetenschappelijk aantoonbaar niet blijkt te kloppen!
Minhag Jisraeel Torah hie – ook een ogenschijnlijk vreemd en onbelangrijk gebruik is Torah.
Nog vele jaren,
mede namens mijn IPOR-collega’s en het IPOR-Bestuur!
Binyomin Jacobs, Opperrabbijn
Sjawoe’oth 5770
