Afgelopen zondag werd het boek Bittere Tranen gepresenteerd over de ondergang van de Joodse Gemeente Tiel in de Tweede Wereldoorlog. De belangstelling voor de presentatie was groot. Het Raadhuis waar de bijeenkomst plaats zou vinden was te klein; er werd uitgeweken naar de schouwburg. Het boek Bittere Tranen geschreven door Tielenaar Tjeerd Vrij geeft de omgebrachte Joden van Tiel een stem en een gezicht. Een aantal Joodse oud-inwoners van Tiel was teruggekeerd. Waaronder Joop Hes.
“Ik ben Joop Hes van de Stationsstraat en ik was 15 jaar oud in 1940. Mijn schoolvriend Henri van Bemmel heeft me gered. Hij gaf me zijn persoonsbewijs. Daar stond geen J op. Terugkijkend zeg ik: waar komt het kwaad in de mensheid toch steeds weer vandaan.”
Het boek van Tjeerd Vrij geeft een uitgebreid overzicht van de geschiedenissen van de Joodse families die tot de Israëlitische Gemeente behoorden, waaronder ook Joodse inwoners van omringende dorpen als Lienden, Ochten en Ophemert. Naast oud-Tielenaren en opperrabbijn Jacobs waren ook de burgemeesters van die omringende gemeenten aanwezig toen het eerste exemplaar werd uitgereikt. Zij spraken na afloop met de overlevenden.
Al in de Middeleeuwen woonden er Joden in Tiel. Vanwege zijn verdiensten in de oorlog tegen de Spanjaarden werd Moses Ephraim als beloning voor zijn dapperheid het grootburgerrecht toegekend. Een recht dat ook zijn nakomelingen bezaten. De eerste rabbijn van de Gemeente was Israel Presburg in het begin van de negentiende eeuw.
Opvallend zijn de verzetsdaden van scholieren bij het ontslag van twee joodse leraren, van de plaatselijke politiecommandant J.S. de Jong die weigerde te assisteren bij de arrestatie van Joden en de mogelijkheden die werden geboden voor onderduik; 57 van de 84 Joodse inwoners konden onderduiken. Uiteindelijk zijn 38 Joden gedeporteerds; 41 Tielse Joden overleefden de oorlog. Het monument bij de begraafplaats telt de namen van 29 vermoorde Joodse Tielenaren.
De auteur Vrij komt tot andere conclusies. De stad Tiel heeft zelf tijdens de Tweede Wereldoorlog haar Joden vervolgd. Dat stelt Vrij in zijn boek Bittere Tranen.
Vrij heeft archiefdocumenten en lokale kranten onderzocht en met getuigen gesproken. Hij zegt geschrokken te zijn van zijn eigen conclusie dat de jodenvervolging zonder protest door het ambtelijk apparaat werd uitgevoerd. ‘Daar kwam’, aldus Vrij, ‘Geen Duitser aan te pas’, aldus Vrij tegenover regionale media.
Kijk HIER voor een reportage van OmroepGelderland.
Kijk HIER voor informatie van de uitgever.
