Een half jaar geleden kreeg ik onverwacht bezoek van een oude vriend. Hij was meer dan twintig jaar geleden uit de Sovjet Unie gekomen na een langdurige strijd. In mijn optiek was hij een held die de hel van het communisme heeft weten te overleven door te blijven geloven, te blijven vechten en niet en nooit toe te geven aan het verdorven en moorddadige communistische systeem ondanks alle fysieke en morele druk die op hem werd uitgeoefend.. In een interview met een van de grootste Amerikaanse dagbladen noemde mijn vriend toen zijn eigen bevrijding: a miracle – een groot wonder!
Maar de tijd is voortgeschreden en nu lijkt het alsof hij het wonder van toen volledig heeft laten vallen omwille van de logica van nu. De G’ddelijke leiding die hij direct na zijn bevrijding zo sterkt benadrukte is verdwenen, zijn bevrijding is verworden tot een puur beredeneerbare aaneensluiting van oorzaak en gevolg. En Jodendom is bij hem gedegradeerd tot een tijdgebonden leefwijze met de Ratio als (af)god.
Na de overwinning van dat kleine groepje Joden, de Chasjmoneeërs, over de Hellenisten, hebben onze Geleerden niet meteen het aansteken van de menora ingevoerd als een jaarlijks terugkerende mitswa, maar ze hebben een jaar gewacht. Waarom wachten? Wat was hun kennelijke twijfel? Ja, onze toenmalige Geleerden hadden de wonderbaarlijke overwinning gezien, maar hun vraag was: hoe gaan de Chasjmoneeërs de overwinning beleven? Zullen ze het wonder blijven zien en erkennen of zal de ratio het wonder degraderen tot een verheerlijking van eigen kunnen? Toen duidelijk werd dat het wonder wonder bleef, werd het jaarlijkse aansteken van de menora een feit.
Wat wilden die Hellenisten, van ons? Waren ze antisemieten? Waren ze tegen Joden? Hun doel was: om hen (de joden) Uw Tora te laten vergeten en om hen van de wetten, zoals U die wilt, af te brengen.
Wij mochten (1) geen sjabbat meer houden, (2) de brit mila werd verboden, (3) de huwelijkswetten mochten niet meer worden nageleefd en (4) het Beth Din mocht niet meer bepalen aan de hand van getuigen die de nieuwe maan hadden gezien, wanneer de nieuwe maand begon……
Sjabbat is geen vrije zaterdag maar een dag die gekoppeld is aan de erkenning van G’d als Schepper. Het is de erkenning dat er meer is dan alleen het doordeweekse.
De brit mila is geen besnijdenis en een hygiënische ingreep, maar een verbintenis van de Jood met zijn Jodendom op een leeftijd dat hij er nog helemaal niets van begrijpt, op de achtste dag van zijn leven.
Zeven symboliseert het alledaagse. In zeven dagen is de wereld geschapen, de week bestaat uit zeven dagen. Acht is zeven plus één: wijzend op een verstandoverstijgend verbond.
Ook de huwelijkswetten hebben alles te maken met het niet blindelings volgen van het eigen persoonlijke gevoel en inzicht. Aan de huwelijksrelatie wordt een Hogere dimensie gegeven. En het vastleggen van de kalender door een Beth Din slaat iedere vorm van logica. Hoe kunnen mensen de tijd beïnvloeden en bepalen?
De Hellenisten waren niet tegen Joden en zelfs niet tegen Jodendom: alleen die Hogere dimensie, dat ongrijpbare, moest er uit. G’d moest uit de Tora verwijderd worden.
Mijn vriend en held deed precies wat de Hellenisten wilden:
het wonder dat met hem was geschied wordt onder huidige Hellenistische invloed gedegradeerd tot een beredeneerbaar en logisch verklaarbaar gebeuren.
De menora ontsteken we weer. De zuivere vlammetjes verlichten onze huizen en verbinden ons met de Chasjmoneeërs en met allen die door de eeuwen heen streden en ook nu dagelijks strijden om het Am Jisraeel, het Joods volk, de eeuwen te laten trotseren en Israël te laten voortbestaan.
Dat we ondanks alles er nog zijn als Joods volk, het bestaan van Israël dat door de Verenigde Naties wordt verguisd, de duizenden menorot die op steeds meer plaatsen in de gehele wereld publiekelijk worden ontstoken…..als we bereid zijn om logisch na te denken terwijl we kijken naar de vlammetjes van de menora, dan kunnen we slechts tot één conclusie komen:
De Hellenisten hebben verloren. Hun invloedrijke en allesoverheersende cultuur bestaat nog slechts in de geschiedenisboeken en in de musea.
Hun poging om onze voorouders spiritueel te elimineren is mislukt, want dat kleine volkje van toen is er nog en zal eeuwig blijven bestaan, ondanks alles!
We dienen te beseffen dat niet de logica het geheim is van ons overleven. We moeten er van doordrongen zijn dat ondanks alle perfecte en rationele redeneringen de Joden die meegingen met de toenmalige Hellenistische trend, niet meer bestaan. We moeten weten en inzien dat we moeten vasthouden aan Tora en Traditie, dat we voortdurend moeten lernen en proberen te begrijpen, maar tegelijkertijd moeten we accepteren dat onze existentie volkomen onlogisch is zoals mijn vriend dat toen verwoordde: a miracle – een groot wonder!
Nog vele jaren in gezond en met veel wijsheid
om te beseffen dat we niet alles kunnen vatten!
Binyomin Jacobs, opperrabbijn
chanoeka 5770
