Op 1 september is de website www.joodsmonumentzaanstreek.nl officieel van start gegaan. Deze site reconstrueert in ruim zeshonderd biografische schetsen de lotgevallen van de Zaankanters die door de nazi’s werden beschouwd als (half-)joods, alsmede van de joodse onderduikers in de Zaanstreek tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast wordt een beeld geschetst van tientallen andere joden die in de jaren ’30 en ’40 van de vorige eeuw op enigerlei wijze een band hadden met de Zaanstreek.
Digitale herinnering
De gegevens voor de website zijn de afgelopen jaren door Pim Ligtvoet en Erik Schaap verzameld via literatuuronderzoek, in diverse archieven en door gesprekken met talloze betrokkenen. Het resultaat is een digitale herinnering aan de jodenvervolging en een uitgebreid naslagwerk vol teksten, foto’s en documenten.
Eerste gemeente
Toen in de rest van Nederland de vervolging medio 1942 haar hoogtepunt bereikte, was de Zaanstreek al Judenrein – vrij van joden. In opdracht van de nazi’s dwong Zaandam namelijk op sjabbat 17 januari 1942 als eerste Nederlandse gemeente haar joden om naar getto’s te verhuizen, het voorportaal van de Holocaust. In maart en april 1942 volgden de andere Zaangemeenten. Een Zaandamse politieman rapporteerde: “Een en ander heeft in volmaakte orde plaatsgevonden. Moeilijkheden hebben zich in het minst niet voorgedaan.”
Ondergedoken
Dat is niet het hele verhaal. In de Zaanstreek doken vanaf juli 1942 honderden joden onder. In dit boek worden ruim 240 van hen genoemd, degenen die inmiddels als zodanig bekend zijn. Verreweg de meesten van hen overleefden de oorlog.
Breed toegankelijk
De samenstellers van de site zeggen: “Door publicatie op internet is de Zaanse geschiedenis van uitsluiting en vervolging van een minderheid en van de moedige reacties daarop breed toegankelijk gemaakt. Ook kan iedere site-bezoeker aanvullingen en correcties insturen.”
