Een oud-geschiedenis docent heeft een gids gemaakt voor de vele geïnteresseerden die worden rondgeleid in de sjoel van Enschede. Hij was al de auteur van ‘De mooiste synagoge van Enschede’, ‘De Joodse gemeenschap te Enschede’ en ‘Palestinapioniers in Twente’. Frank van Zuijlen is nu ook verantwoordelijk voor ‘De sjoel in detail” (Een rondgang door de synagoge van Enschede). Een informatieve gids voor de bezoekers van het monumentale kerkgebouw van de Nederlands Israelitische Gemeente Twente.
Ruim 25 jaren was Van Zuijlen (66) als docent geschiedenis verbonden aan de pedagogische academie Edith Stein in zijn woonplaats Hengelo. Voor de scriptie die hij moest maken voor zijn eerstegraads-akte verdiepte Van Zuijlen (zelf niet van joodse afkomst) zich in de geschiedenis van de joodse gemeenschap in Enschede. Het resultaat van zijn naspeuringen werd later uitgegeven als een boekwerkje.
Met de publicatie van het eerste boek groeide een ‘zekere belangstelling’ voor het onderwerp. Van Zuijlen meldde zich aan als gids voor het verzorgen van rondleidingen in de synagoge. Een taak die hem in staat stelde om het gebouw nog beter te leren kennen. “Het schrijven van boeken is voor mij een soort historische uitlaatklep”, vertelt de Hengeloër. “Hier kon ik nog vrijelijk in de archieven en documenten duiken. Toen de restauratie van de synagoge klaar was, in 2003, bleek dat veel vrijwilligers eigenlijk maar weinig wisten van de geschiedenis van het gebouw. Ik heb toen aangeboden een handboek voor ze te schrijven.”
Op basis van dat handboek schreef Van Zuijlen nu een gids voor de bezoekers, die in eigen beheer (oplage 1.000 stuks) op de markt wordt gebracht. Het A4’tje waarmee de bezoekers het altijd moesten doen, was volgens hem een aanfluiting voor iedereen die meer wilde weten van de synagoge. In 64 pagina’s en met behulp van veel (kleuren)foto’s leidt hij de lezer door de ‘sjoel’.
“Wat in de gids staat, kun je ook zien. Wat je in de synagoge niet kunt zien, staat er ook niet in”, legt de gepensioneerde docent uit. Hij gaat ook in op de demografie van de joodse bevoking van Twente, joodse woorden in de Nederlandse taal, de geschiedenis van de Joodse Gemeente en de Enschedese synagoge tijdens de oorlog.
In een ander hoofdstuk is een korte biografie te vinden van alle kunstenaars, die vanaf 1928 iets gemaakt hebben voor de synagoge. Van Piet Regenspurg tot Klaas Bernink. In zijn inleiding over de oorlogsjaren haalt Van Zuijlen vele anekdotes aan. “Dat de Duitsers hier in november of december 1944 zeven politiecellen lieten bouwen, is bijvoorbeeld bij veel mensen niet bekend. Waar ik helaas niet achter ben gekomen, is waar de banken, thorarollen en alle koperen en bronzen versieringen in de oorlogsjaren zijn bewaard. Wie heeft die spulletjes eruit gehaald en waar zijn ze opgeslagen?”
“Volgens mij is het een prettig leesbaar boekje geworden. Waar het uiteindelijk om gaat, is dat de mensen die hier komen weten waar ze zijn geweest als ze weer weg gaan.”
‘De sjoel in detail’ kost acht euro en is vanaf heden verkrijgbaar in de synagoge en bij boekhandel Broekhuis aan de Marktstraat.
Tubantia
