Het Interkerkelijk Overleg in Overheidsaangelegenheden CIO heeft een standpunt uitgebracht over oprechte pluriformiteit. Wordt die pluriformiteit niet soms selectief opgevat? Een dergelijke gemankeerde opvatting van pluriformiteit is ideologisch eenzijdig, meet met twee maten en is niet heilzaam voor de samenleving, zo stelt het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO).
Het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap is sinds circa twintig jaar lid van het CIO. Oprechte pluriformiteit is een belangrijk thema in een maatschappij waar samenleven met meerdere culturen en religies in het brandpunt van de belangstelling staat. Vooral de onderwerpen bijzonder onderwijs en ruimte voor zendtijd op religieuze of geestelijke grondslag, zijn de afgelopen maanden onderwerp van debat geweest.
Het Interkerkelijk Overleg in Overheidsaangelegenheden wijst er op dat in het Nederlandse publieke domein de waarde van een pluriforme samenleving als uitgangspunt wordt beleden. Maar die pluriformiteit wordt soms wel selectief opgevat: slechts religieus ‘neutrale’ opvattingen zou dan een gelijkwaardige representatie in de infrastructuur van de samenleving gegund moeten worden. Bijvoorbeeld: Ontluikende discussies over openbaar en bijzonder onderwijs of de aan kerken toegewezen zendtijd.
Waarborgen
Nederland is een pluriforme samenleving en wil dat ook zijn. Overal in het Nederlandse staatsbestel zijn daarom mechanismen verankerd om die pluriformiteit te waarborgen. Het Nederlandse kiesstelsel dat een veel-partijenstelsel bevordert, is hiervan bij uitstek een voorbeeld. Maar ook de vrijheidsrechten die door de Grondwet en internationale verdragen gewaarborgd worden, geven daaraan uiting. De regering heeft hierover onlangs in de visie ‘Grondrechten in een pluriforme samenleving’ waardevolle dingen gezegd. Voor ontplooiingsmogelijkheden van individuen en groepen is een vrije, open samenleving van belang waar ieder aan zijn trekken kan komen.
Faire manier
In onze complexe, hoogontwikkelde samenleving zijn vele infrastructurele voorzieningen die de overheid moet regelen. Denk aan de vormgeving van het onderwijsbestel of het mediabestel. Vaak zijn daaraan allerlei financieringssystemen gekoppeld. Ook moet de overheid de toegang tot die voorzieningen regelen. Dit moet op een faire manier gebeuren.
Oprechte pluriformiteit
De laatste tijd klinken geluiden dat voor religieuze stromingen geen plaats meer is in cruciale domeinen als media of onderwijs. Op zijn best mogen ze wel bestaan, maar moeten dan in tegenstelling tot andere zelf maar zien hoe ze dit regelen. Deze standpunten lijken uit te gaan van het bestaan van een publiek domein dat ‘neutraal’ is met daarnaast een ‘bijzonder’ domein dat daarvan afwijkt en van een heel andere orde is en minder recht van spreken heeft. Daarbij wordt helemaal voorbijgegaan aan het feit dat zo’n schijnbaar ‘neutraal’ domein evengoed bestaat uit een veelheid van mensen maatschappijopvattingen.
Onderwijs
Het verst in de eenzijdigheid gaat een recent liberaal geschrift dat afschaffing van ons stelsel voor bijzonder confessioneel onderwijs bepleit, maar voor ‘godsdienst neutraal’ bijzonder onderwijs (zoals Montessorischolen) wél een plaats wil inruimen. Ook valt te denken aan geluiden die het bestaansrecht in twijfel trekken van de aan kerken toegewezen zendtijd. Deze stellingnamen getuigen van een ideologisch eenzijdige opvatting van pluriformiteit die niet heilzaam is voor de samenleving. Oprechte pluriformiteit biedt iederéén een plaats in het publieke domein.
Grenzen aan vrijheden
Hoe is het dan gesteld met grenzen aan vrijheden? Met het zoeken naar wat ons in een pluriforme samenleving bindt? In een open en uiterst dynamische samenleving hoort óók de voortdurende discussie over de grenzen van vrijheden. Dat is zelfs van groot belang. Maar daarbij hoort niet het categorisch uitsluiten van belangrijke gedachtestromingen in de samenleving. Het is goed dat ook in Nederland de discussie op gang is gekomen naar wat ons samenbindt.
Een dergelijke discussie moet echter juist vanuit respect en erkenning van de verschillen proberen te komen tot gemeenschappelijke houdingen en visies; en ook hier past niet het categorisch uitsluiten van stromingen.
