Een Torarol die de Nederlandse opperrabbijn Simon Dasberg met zich mee had genomen toen hij werd gedeporteerd naar het Duitse concentratiekamp Bergen Belsen, bevond zich aan boord van de spaceshuttle die op 1 februari bij terugkeer in de dampkring verongelukte. De eerste Israelische astronaut, Ilan Ramon, had de Torarol mee op ruimtereis genomen. Over de ongelofelijke weg die het met de hand op perkament geschreven Sefer Tora (Torarol) af heeft gelegd voor dat het in de ruimte werd vernietigd, tesamen met Ramon en de zes andere astronauten in het ruimteschip, stond onderstaand artikel op Ynet, vertaald door Jitsgak Moëd. Er is een e-mailadres: [email protected] waarnaar men condoleanceberichten kan versturen. De berichten worden aangeboden aan de nabestaanden (ouders, echtgenote en vier kinderen) van Ilan Ramon.
De Israelische astronaut Ilan Ramon nam een kleine Sefer Tora met zich mee de ruimte in die prof. Jehojachin Josef van de Universiteit van Tel Aviv zijn leven lang bij zich heeft gedragen, sinds hij er uit gelaajend (voordragen) heeft op zijn Bar Mitswa (viering religieuze meerderjarigheid op 13e verjaardag) in Bergen Belsen. Professor Josef controleerde het Israelische team dat het experiment met Ramon in de ruimte uitvoerde.
“Ik was met mijn broer in Bergen Belsen en sliep in dezelfde barak als de Nederlandse Opperrabbijn Dasberg. Die ontdekte dat ik bijna dertien jaar was en besloot een Bar Mitswa viering te regelen. Ik begreep toen niet precies was hij van plan was, maar nu begrijp ik dat hij op die wijze de hele barak een ‘energie-prikkel’ wilde geven. De opperrabbijn had een heel kleine Sefer Tora met zich meegenomen naar het concentratiekamp. Uit dat Sefer heb ik ‘s nachts de parasja geleerd, tot we op een bepaalde dag, vroeg in de ochtend, de Bar Mitswa hebben gevierd. De hele barak deed mee, ik heb een droosje (voordracht) gehouden. Na afloop van de ceremonie zei hij tegen me: “hou dat Sefer Tora maar bij je, je hebt meer kans dan ik om hier levend vandaan te komen, je moet me alleen beloven dat je het verhaal verder zult vertellen.” Twee maanden later was hij dood”.
Door een speling van het lot ontsnapte Josef uit Bergen-Belsen met behulp van een vals Salvadoraans paspoort, kwam in Israël terecht en werd een vooraanstaand wetenschapper, gespecialiseerd in ruimtelijke en atmosferische natuurkunde. Jaren lang had hij moeite om over zijn kampjaren te vertellen en over de verschrikkelijke taferelen waar hij getuige van was geweest. Maar dat kleine Sefer Tora hield hij steeds bij zich.
“Toen mijn kleinkinderen groot genoeg waren hebben ik hun het verhaal verteld, en toen hebben we samen een klein Aron Kodesj (kast waarin de Torarollen worden bewaard) gemaakt en met het gebruikelijke ceremonieel hebben we het Sefer Tora er in geplaatst. Ilan Ramon kwam bij mij op bezoek, zag het Aron Kodesj en stelde er vragen over. Ik toonde hem het Sefer Tora en vertelde hem het verhaal. Hij was geschokt. Hij zei dat hij geschokt was als Jood maar ook omdat zijn moeder een overlevende van de Sjoa was. Hij wilde nadenken over wat hij er mee kon doen.”
“Een paar maanden later vroeg hij mijn akkoord voor zijn plan het Sefer mee de ruimte in te nemen om het te tonen als symbool voor het hele Joodse volk. Na enig aarzelen stemde ik toe. Ik heb Ilan toen ook mijn geschreven herinneringen laten lezen. Het heeft hem diep geroerd. Hij ontdekte dat ik het allemaal beleefd had toen ik zo oud was als zijn zoon. Het liet het ook lezen aan zijn collega-astronauten.
In zijn memoires schrijft prof. Josef dat hij, jaren na de bevrijding, nog nachtmerries had over het kamp. Hij heeft die toen verdrongen en er met zijn vrouw en kinderen nooit over gesproken. Slechts kort geleden, toen hij besefte dat er nog maar weinig overlevenden zijn, besloot hij zijn verhaal te vertellen.
Vandaag toonde Ramon het Sefer Tora aan de hele wereld tijdens de persconferentie die ter zijner ere in de ruimte gehouden werd. Bij die gelegenheid sprak hij ook met Minister-president Sharon en met de Minister van Wetenschappen Limor Livnat. Daarmee heeft Ramon de cirkel gesloten. Jejojachin Josef heeft zijn belofte aan Opperrabbijn Dasberg vervuld, het verhaal is nu verteld. En al zijn de begrippen van Sjoa en wederopstanding versleten, men ontkomt niet aan het gevoel van de symbolische kracht van het verhaal van die Sefer Tora, die zo een lange weg heeft afgelegd vanaf het concentratiekamp Bergen Belsen naar de handen van de eerste Israëliër in de ruimte.
Zie http://www.jr.co.il/pictures/israel/history/space.htm voor een overzicht van de astronaut Ilan Ramon.
