Het is weer volop zomer en de vakantie of de vakantieplannen staan hoog op onze agenda. Tot rust komen en verlost zijn van de dagelijkse beslommeringen, dat is vakantie! Maar ook nieuwe krachten verzamelen om er na de vakantie weer tegen te kunnen. Het klinkt allemaal erg positief.
Gedurende de zomerperiode, als de dagen langer worden, is het gebruikelijk om iedere sjabbat een hoofdstuk te lezen uit de Pirkee Awoth, de Spreuken der Vaderen. De Pirkee Awoth spreken voornamelijk over intermenselijke verhoudingen. Geen wetten dus, die staan elders in onze Joodse literatuur, maar wel adviezen hoe ik mezelf kan en moet verbeteren envooral ook aandacht voor waarden en normen.
Speciaal in de zomertijd, gedurende de vakantie als we vrij zijn en ons dus vrijer voelen, zijn dit soort aandachtspunten van belang. Immers speciaal als we vrij zijn neigen we meer tot losbandigheid.
Vrij-zijn en vrijheid hebben in onze maatschappij iets positiefs. Regelmatig wordt mij de vraag gesteld of ik mijn kinderen de traditioneel Joodse richting opdwing of dat ik ze vrij laat. Mijn eerlijke antwoord is dan dat ik ze zeker een zeer duidelijke richting voorhoud, maar niet op een dwangmatige wijze. Maar, zo beantwoord ik dan de vraag met een wedervraag: hoe voedt u uw kinderen op? En vaak hoor ik dan als antwoord: ik laat mijn kinderen vrij.
Maar wat is vrij? Helaas zien we vaak dat een vrije opvoeding uiterst dwangmatig kan zijn, want zodra het kind de minste en geringste beweging maakt richting religie, volgt er vaak een uiterst dwangmatige correctie vanuit de ouder. Want is vrij wel zo vrij? Ook vrij is een richting die, gelijk andere richtingen, net zoveel of net zo weinig vrijheid biedt.
Aan het begin van de zomer lezen we in de Thora (Wajikra 19:2-3)
1. Jullie moeten heilig zijn
2. Vrees uw moeder en uw vader
3. Neemt Mijn rustdagen, de sjabbat, in acht.
Alles heeft in de Thora betekenis en dus ook de plaats waar iets wordt vermeld. Wat staat hier? Wat is de betekenis van kadosj dat we vertalen met heilig en wat heeft heiligheid te maken met eerbied voor moeder en vader en met de rustdag die we van en voor G’d moeten houden?
Heilig is eigenlijk, als we het goed bekijken, een nietszeggend begrip, maar als we het oorspronkelijke Hebreeuwse woord kadosj beschouwen en letterlijk vertalen komen we tot inzicht dat met heilig bedoeld wordt: afgezonderd. Als we spreken over G’d noemen we Hem: Ha-kadosj Baroeg Hoe- Hij die Boven ons staat. En dan krijgt de opdracht aan de mens om heilig te zijn een geheel andere betekenis: wij moeten niet per definitie met het menselijk kuddegedrag meedoen, maar we moeten ons, daar waar nodig, ook weten af te zonderen van de meute, niet meedoen, als die meute een verkeerde richting opgaat. U begrijpt dat ik, met de vele 4 mei herdenkingen achter de rug, het negatieve kuddegedrag van de mens helaas goed kan plaatsen … .
Maar ook in vakanties, in de vrije tijd, neigt de mens ertoe om met betrekking tot waarden en normen mee te doen met de meute en de ingetogenheid die hij of zij gedurende het jaar in acht nemen te vergeten….
Hoe voorkomen we kuddegedrag? Vrees uw moeder en uw vader is het antwoord. De moeder, die hier als eerste wordt vermeld, staat letterlijk aan de wieg van de vorming en opvoeding van het kind. Maar opvoeding gaat veel verder dan de wiegperiode. Voordurend moeten we onze jeugd, maar ook onszelf, opvoeden. Werken aan onszelf om te voorkomen dat we de kudde volgen als die een verkeerde richting opgaat en zichzelf in de spirituele afgrond stort.
Maar hoe weet ik welke richting de juiste is en wie bepaald dat?
Neemt Mijn rustdagen, de sjabbat, in acht. De sjabbat herinnert ons eraan dat G’d de Schepper is en dat Hij het kader aangeeft waarbinnen wij mensen moeten functioneren. HIJ is ons ANWB bord, om in vakantie terminologie te spreken, die ons duidelijk laat weten welke kant wij als mens op Zijn aarde moeten opgaan.
Onze Joodse traditie beperkt zich niet uitsluitend tot het zogenaamde religieuze:
Kent G’d op al uw wegen en dus niet alleen gedurende de Hoge Feestdagen, gedurende Pesach of op Sjawoe’ot.
Een goede vakantie!
Binyomin Jacobs, opperrabbijn
