Jules Schelvis, een van de zeer weinigen, die Sobibor heeft overleefd, heeft een ere-doctoraat gekregen van de Universiteit van Amsterdam. Zijn standaarwerk Vernietigingskamp Sobibor werd in het Engels vertaald en de zesde Nederlandse druk verscheen deze week. Schelvis werd in de Amsterdamse Jodenbuurt geboren in 1921. Na een grote razzia in Amsterdam in 1943, kwam hij via Westerbork in Sobibor terecht. Meteen bij aankomst werden de anderen uit zijn transport vermoord. Het lukte Schelvis aansluiting te vinden bij een groep die werd doorgestuurd naar een werkkamp. Dat redde zijn leven.
Schelvis begon zich een aantal jaren na de oorlog sterk te verdiepen in alles dat betrfekking heeft op het kamp Sobibor. Dit resulteerde uiteindelijk in een boek dat beschouwd wordt als het standaardwerk over dit gruwelijke oord. Er bestaan veel uitspraken over het aantal mensen dat naar Sobibor is gedeporteerd. Schelvis heeft deze bestudeerd, gewaardeerd, vergeleken en conclusies getrokken. Op grond van zijn onderzoek komt Schelvis tot de vaststelling dat er meer dan 101.000 gedeporteerden naar Sobibor zijn geweest. Dit is het aantal mensen dat in Sobibor aankwam. Daaronder een opvallend aantal Nederlandse Joden: meer dan 34.000 in 19 treinen; bijna eenderde van alle omgebrachte Joden uit Nederland. Hiervan zijn 15 vrouwen en 3 mannen, waaronder dus Schelvis, er levend uitgekomen. Sobibor was in tegenstelling tot Auschwitz geen werk- en vernietigingskamp. De net gearriveerden werden vrijwel allemaal rechtstreeks de dood in gedreven.
Van alle naar Sobibor gedeporteerden hebben 47 mensen de opstand en de daarop volgende ontsnapping van 14 oktober 1943 overleefd. Tussen de 900 en 1.000 personen werden vanuit Sobibor naar andere (werk)kampen gestuurd, hoeveel overlevenden er daar van zijn, is niet bekend. Uit Nederland hebben 18 mensen Sobibor overleefd, waaronder dus Schelvis. Op basis van zijn onderzoekingen concludeert Schelvis dat er 65 overlevenden zijn, en een onbekend aantal Poolse overlevenden. Na de opstand besloten de Duitsers het kamp niet verder voort te zetten, zodat de moordmachine in het afgelegen Poolse oord midden in de oorlog tot stilstand kwam.
Em. hoogleraar en oud-NIOD-directeur Hans Blom noemde het onderzoek dat Schelvis heeft verricht naar Sobibor, vandaag bij een te zijner ere georganiseerd symposium ‘inventief en intensief’. Blom: “Hij zocht, vond en bestudeerde de bronnen om vervolgens een kritisch oordeel daar op los te laten.” Blom, ere-promotor bij de verlening van de universiteitsonderscheiding, vond dan ook dat het woordje ‘ere’ bij Schelvis overbodig is.
