Rabbijn Jacobs bespreekt in het licht van Chanoeka, wat het betekent en hoe moeizaam het soms is om Joods te leven.
Van mij, als rabbijn, wordt uiteraard verwacht om het Joodse leven te
stimuleren. Ik moet inspirerend zijn en een uitstraling hebben. Terecht,
maar vaak denk ik: gemakkelijker gezegd dan gedaan. Het lijkt vaak best
lastig om joods te leven. De omstandigheden zijn er vaak niet naar, doordat
we zo klein zijn geworden in Nederland. Te vaak ook is er sprake
van persoonlijke misère waarmee mensen helaas worden geconfronteerd.
Zo zit ik al mijmerend achter mijn computer mijn Chanoeka-artikel te
schrijven. Weer iets nieuws vinden over de menora en over het licht, want met Chanoeka kan ik natuurlijk geen stuk schrijven over matzes! Wat is er nu eigenlijk gebeurd met onze voorouders in de tijd van de Chanoeka geschiedenis
De Grieken overheersten de Joden, de Tempel werd misbruikt voor afgodendienst
en de joden mochten hun Joodse leefwijze niet meer in ere houden. Toen kwam de opstand. Een klein legertje nam het op tegen de grote Griekse overheersing. En ze wonnen, namen de Tempel weer in bezit en wilden de menora weer ontsteken. Maar er was geen reine olie! Uiteindelijk vonden ze in de grond toch nog een klein verzegeld kruikje reine olijfolie, genoeg om voor één dag de menora aan te steken.
Tegen de wetten van de natuur in
Toen gebeurde het grote wonder: de kleine hoeveelheid olie die normaliter voldoende was voor één dag, bleek acht dagen te voldoen!
Waarom wordt Chanoeka nu acht dagen gevierd? Zeven dagen zou voldoende moeten zijn want op de eerste dag speelde er nog geen wonder. Het meest bekende antwoord op deze vraag is dat het vinden van dit kruikje op zichzelf reeds een wonder was. Bewust hadden de Grieken alle olie verontreinigd, maar dit ene kruikje hadden ze kennelijk niet opgemerkt. Toch is dit antwoord niet helemaal bevredigend. Want dit
wonder is toch wel erg klein in vergelijking met het grote wonder van de andere zeven dagen, waarin de olijfolie maar bleef doorbranden tegen alle wetten van de natuur in! Waarom zorgde G’d niet op de eerste dag voor een bovennatuurlijk
wonder? G’d had bijvoorbeeld op de eerste dag een verzegeld kruikje zuivere reine olijfolie uit de hemel kunnen laten neerdalen! En als het de bedoeling was om, gelijk op de eerste dag, niet zo’n groot wonder te laten plaatsvinden, dan had dat gevonden kruikje toch gewoon genoeg olie kunnen bevatten voor acht dagen!
Niet uit het Joodse veld laten slaan
Kie neer mitswa we Tora or – een mitswa is als een lontje en het vlammetje als de Tora. Er heerste grote duisternis in de tijd waarin de Chanoeka-geschiedenis
zich afspeelt. De Grieken deden er alles aan om te voorkomen dat de Joden Tora en Traditie in ere zouden houden. Zelfs de Tempel, het Allerheiligste, werd besmeurd, de zuivere reine olijfolie verontreinigd.
Maar een klein groepje traditionele Joden zette door, ze lieten zich niet uit het Joodse veld slaan, ze bonden de strijd aan, ze wonnen en kregen hulp van Boven. Maar G’d toonde hun geen bovennatuurlijk wonder. Geen kruikje reine olie dat zomaar plotsklaps uit de hemel viel. Een veel kleiner wonder geschiedde: de Grieken hadden één kruikje dat met aarde was bedekt gewoonweg over het hoofd gezien. En daarna speelde weliswaar een groter wonder, maar ook weer een wonder dat gekoppeld is aan het gewone, het aardse. De vlammetjes van de menora bleven veel langer branden dan volgens de wetten der natuur mogelijk was, maar het bleef toch gewone natuurlijke olijfolie die brandde.
Gewoon hier op aarde
De wereld, de persoonlijke situatie waarin wij verkeren, geeft ons altijd de mogelijkheid om vast te houden aan Tora en Traditie. Ook als we denken dat er geen licht meer zal zijn en het er diepduister uitziet. Chanoeka toont ons dat juist in de duisternis een kruikje reine olie gevonden kan worden. Niet een kruikje dat uit de hemel komt vallen, maar een kruikje dat gewoon hier op aarde is. En ook daarna
blijft het gewone natuurlijke olie dat het licht brengt en de duisternis verdrijft.
En zo, al mijmerend voor mijn computer, begrijp en voel ik dat ieder mens altijd verder kan. Dat het aardse bestaan niet in tegenspraak is en kan zijn met een goede en juiste manier van leven. Dat al het aardse voorwaardenscheppend is. Dat er
voor ieder licht en warmte kan zijn, zelfs in de diepste duisternis. Maar dat je wel ten
strijde moet trekken, op zoek moet gaan naar dat kleine kruikje reine olie…hoewel ik tegelijkertijd toch vurig blijf smeken en hopen dat dat kruikje zuivere oliefolie wèl uit de hemel zal mogen vallen, zonder strijd, en voor ieder voorspoed, gezondheid en sjalom zal mogen brengen tot in lengte van jaren!
