Op 1 januari 2006 begon Moshe Godschalk (58) aan een nieuwe fase in zijn werkzame leven: hij werd rector van de Joodse Scholengemeenschap Maimonides. “Deze school is voor mij het mooiste instituut van heel Joods Nederland.”
Rustig, hardop denkend, zegt Godschalk: “In 1967, na de Zesdaagse Oorlog, ben ik als vrijwilliger naar Israël gegaan, nu is mijn plek hier in Nederland. Ik ben als rector het aanspreekpunt binnen de school, en verantwoordelijk voor de wijze waarop de school de leerlingen opvangt en helpt met de situatie en de reacties van buitenaf om te gaan.” Op de dag van het gesprek zijn de vijandelijkheden tussen Israël en de Hezbollah zes dagen aan de gang.
Stevige Joodse identiteit
Godschalk vindt ‘het Maimonides’ de mooiste instelling van heel Joods Nederland. Met trots vertelt hij over de succesvolle eindexamens (dit jaar zijn alle eenentwintig kandidaten geslaagd), de kwaliteit en de breedte van het onderwijs in de ‘profane’ vakken, het Ivriet en Jahadoet.
“De school stoelt op Tora en Traditie, alhoewel de meeste leerlingen niet orthodox leven. De Joodse lessen worden op orthodoxe basis gegeven en we houden ons bij activiteiten van de school strikt aan de halacha (Joodse wetgeving).
Ik vind het belangrijk dat de kinderen weten wat het Jodendom inhoudt, zodat ze later zelf een keus kunnen maken wat ze ermee willen, maar wel op basis van kennis en niet op basis van emoties of halve waar- en onwaarheden.”
“Zonder basiskennis raak je vervreemd van het Jodendom en zul je je niet thuis voelen in een Joodse omgeving. Ik vind dat je als Jood moet weten hoe het in sjoel toe gaat, ook al kom je er bijna nooit, en dat je iets weet van de viering van de sederavond zodat je mee kunt doen. Als je stevig in je Joodse identiteit staat kun je je ook handhaven in de niet-Joodse wereld, waarin de meeste van onze leerlingen uiteindelijk toch hun brood zullen gaan verdienen.”
Iets exotisch
Dat klinkt haast als een roeping? Godschalk: “Ik sta aan het hoofd van een school vol jonge Joden. Ik beschouw het als mijn taak de kinderen te helpen een stevige plek te vinden in de Joodse gemeenschap èn in de Nederlandse maatschappij, waar Jodendom toch vaak nog als iets exotisch wordt gezien.”
Geloof in een Hogere Macht
En wat betekent Jood-zijn voor Godschalk persoonlijk? Hij denkt even na, en antwoordt: “Er van uitgaande dat er een Opperwezen bestaat die ons de Tora heeft gegeven met de bedoeling dat wij die interpreteren zoals dat binnen het orthodoxe
Jodendom wordt gedaan, dan is het heel belangrijk en mooi om te doen wat ons is opgedragen. Ikzelf geloof, zij het met enige twijfel, dat er inderdaad een Opperwezen
bestaat. Maar er zijn mensen die er zekerder van zijn dan ik.” De lichte afstandelijkheid verdwijnt uit zijn stem als hij zegt: “De Tora is ons gegeven als uitgangspunt voor logisch doordenken. De regels daarin hebben eeuwigheidswaarde,
maar de vraag is of ze in alle gevallen wel helemaal juist zijn geïnterpreteerd. Er zijn aspecten in het hedendaagse orthodoxe Jodendom waarvan ik me niet
kan voorstellen dat het Opperwezen die zo bedoeld heeft…” Hij zwijgt even en vervolgt gedecideerd: “Veel belangrijker vind ik het feit dat het Joodse volk na 3500 jaar nog steeds bestaat en al die tijd bepaalde tradities in ere heeft gehouden. Zulke oude tradities! Dat kàn geen toeval zijn. Dat wijst mij erop dat er toch echt een Opperwezen moet zijn.”
Prachtige droom
Heeft een zo bezield man als Godschalk ook een toekomstdroom? Met nauwelijks hoorbare ironie in zijn stem antwoordt hij: “Dat de Messiaanse tijden aanbreken, dat de wereld eindelijk vrede zal kennen en dat alle Joden naar Israël gaan en daar in vrede leven met de rest van de wereld. Dat is een prachtige droom! Maar als ik het realistischer bekijk hoop ik vurig dat de Joden die nu buiten Israël wonen (en dat zal voorlopig nog wel zo blijven) hun Jodendom kunnen beleven in een omgeving waar dat op een efficiënte, kwalitatief hoogstaande manier en met voldoende faciliteiten mogelijk is. Een omgeving waar veel ruimte is voor kennisoverdracht, zodat mensen bewust, op basis van kennis, kiezen om als Jood te leven.”
Derde naoorlogse generatie
Peinzend vervolgt hij: “Aan de andere kant: door de gemeenschap te leren over het Jodendom werk je ook mee aan haar ondergang, omdat de mensen die het meest zouden kunnen betekenen vertrekken naar een zowel numeriek als qua faciliteiten sterkere Joodse omgeving, waar het gemakkelijker is om als Jood te leven. Maar er komt versterking aan!
De derde generatie van de naoorlogse geboortegolf heeft de schoolgaande leeftijd
bijna bereikt. Aan ons de taak om deze school zo goed te maken dat ze hier willen blijven en het mogelijk te maken dat een Jood in Nederland ongehinderd als Jood kan leven.”
Kleinkinderen
Veel van Godschalk’s uitspraken draaien om het begrip continuïteit. “De zorg daarvoor is het allerbelangrijkste voor de Joodse gemeenschap. Zonder een bewust beleefde Joodse identiteit dreigt assimilatie en gaat de continuïteit verloren!” Hij raakt geëmotioneerd als hij zegt: “Als ik mijn eigen kleinkinderen zie ben ik me dat heel sterk bewust, omdat ik dan zo duidelijk zie dat de generaties doorgaan, dat wij met ons allen een fakkel doorgeven. Met het klimmen der jaren komen de emoties sneller naar boven, en dat gebeurt bij mij met name bij de gelegenheden die de verschillende levensfases markeren, zoals een briet mila, een bar mitswa, een choepa of een lewaja. Die ontroeren me intens en maken me heel gelukkig.”
Tekst: Raya Lichansky / Foto: Chris van Houts
