Geactualiseerd Eindelijk heeft de top van de Protestantse Kerk in Nederland zich uitgesproken over de antisemitische preek van de Wassenaarse dominee Kees Mos. Kerk-juridisch voelt het PKN-bestuur zich niet bevoegd in te grijpen of een al te inhoudelijk oordeel te geven. Maar de landelijke Protestantse Kerk in Nederland deelt in de verontwaardiging over de in de preek van Mos gebezigde woorden.
Het Overlegorgaan Joden en Christenen solidariseert met de Joodse gemeenschap en zegt dat verworvenheden in het theologische denken met voeten worden getreden. Predikanten van het platform Appèl Kerk en Israël zeggen zich te schamen. Ook de Protestantse Raad voor Kerk en Israel ‘wijst de preek ondubbelzinnig af’.
“Het moderamen deelt de verontwaardiging.” Dat zei PKN-scriba dr. Bas Plaisier op een vergadering van de Generale Synode van zijn kerk, medio juni. “Er zijn in genoemde preek woorden gebruikt die nooit uitgesproken hadden mogen worden. Het moderamen neemt van deze woorden afstand en betreurt het dat verschillende mensen hierdoor gekwetst en beschadigd zijn.”
Niet zelf ingrijpt
Aan verontruste briefschrijvers die kennelijk in vrij grote getalen het PKN-hoofdbestuur hebben benaderd, schrijft Plaisier: “Het komt bij velen als zeer onbevredigend over, dat het bestuur van de kerk niet zelf ingrijpt. Wij willen u echter laten weten dat binnen de Protestantse kerk elk bestuursorgaan gebonden is aan de eigen kerkordelijke plaats en bevoegdheid. In de kerkorde is voorzien in een zorgvuldige procedure (van hoor- en wederhoor) die in eerste instantie via de betrokken classicale vergadering loopt. Pas veel later is de synode c.q. het moderamen aan zet, mocht het komen tot een beroepsprocedure. Juist in een heel gevoelige zaak als deze is zorgvuldigheid een eerste vereiste.” Met andere woorden: niet eerder dan dat het regionaal bestuur (de classicale vergadering) heeft geoordeeld, kan in een beroepsprocedure het PKN-hoofdbestuur tot een oordeel komen. Toch heeft het moderamen van de PKN haar inhoudelijk afwijzende stellingen betrokken. Het moderamen zegt in de verontwaardiging te delen, maar is niet bij machte dan ook in te grijpen.
Teweer stellen
“Dat laat echter onverlet dat we als Protestantse Kerk een duidelijk standpunt hebben ten aanzien van onze onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël en de bestrij-ding van antisemitisme”, aldus het moderamen (bestuur) van de PKN. De kerk in haar geheel en al haar ambtsdragers dienen aan deze roeping gehoor te geven in hun spreken en handelen. Daarom mogen we elke predikant, elke ambtsdrager en ge-meentelid oproepen om zich hierdoor te laten leiden en ons te weer stellen tegen el-ke vorm van antisemitisme. Maar meer an tge stellen dat ‘de kerk er op rekent dat alle kerkelijke organen deze ondubbelzinnige stellingname van de kerk voluit zullen honoreren’, kan de kerkleiding niet komen.
Ondubbelzinnig
De woordkeuze ‘ondubbelzinnig’ is ook terug te vinden in de eerder naar buiten gebrachte verklaring van de Protestantse Raad voor Kerk en Israel, hetgeen geen toeval kan zijn.
De anti-semitische preek die ds. Mos uit Wassenaar in maart 2005 hield, dient ondubbelzinnig afgewezen te worden. Dat stelt de Protestantse Raad voor Kerk en Israël (PRKI). De Raad is na lang zwijgen, en kennelijk nadat het PKN-bestuur ook niet inhoudelijk heeft willen oordelen, uiteindelijk met een verklaring gekomen waarin het stelt dat de gehouden preek ”haaks staat op het belijden van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), zoals geformuleerd in artikel I van haar kerkorde”.
Een inhoudelijk gesprek over de bestrijding van antisemitische tendensen in het christelijk gedachtengoed is prioriteit, aldus de organisatie. ”De Raad zal zich actief inzetten om dit gesprek aan te gaan met ieder die daarvoor open staat.”
De Protestantse Raad voor Kerk en Israël is adviserend aan de Dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk op het terrein ‘Kerk en Israël’. De Raad probeert de kerk daarin steeds te herinneren aan haar uitgesproken verbondenheid met Israël.
Geen inhoudelijk oordeel
Het hoogste bestuur van de PKN wilde in eerste instantie zich inhoudelijk niet uitlaten over de preek en stelde: “Het is thans niet aan het moderamen van de generale synode om inhoudelijke uitspraken te doen, ook niet nu het moderamen, in tegenstelling tot wat het aanvankelijk veronderstelde, heeft geconstateerd dat de betreffende predikant niet volmondig afstand heeft genomen van de inhoud van zijn preek en die feitelijk slechts ten dele heeft teruggenomen.”
Wel verwacht het moderamen dat betrokken kerkelijke organen, waaronder de regionale classisvergadering die boven de Wassenaarse kerkgemeente staat, bij de behandeling van deze zaak “de ondubbelzinnige stellingname van de kerk over de verbondenheid met Israel en de bestrijding van antisemitisme voluit zullen honoreren.”
OJEC
Het dagelijks bestuur van het OJEC heeft met betrekking tot de preek van dominee Kees Mos van de Protestantse Messiaskerk in Wassenaar de volgende verklaring uitgegeven.
Onduidelijke aanpak
“Het dagelijks bestuur van het OJEC maakt mee dat zijn Joodse leden door de onlangs in de publiciteit gekomen preek van Ds. Mos te Wassenaar van 13 maart 2005 diep gekwetst zijn. Wij solidariseren ons met hen en voelen ons allen niet gesterkt door de o.i. onduidelijke aanpak van deze antisemitische preek door de kerkeraad van de plaatselijke gemeente.
Aloude stereotypen
De christelijke leden van het OJEC zien met verbijstering hoe in deze preek alle verworvenheden van de laatste tientallen jaren in het theologisch denken over het Jodendom met voeten worden getreden. Aloude stereotypen die in deze preek worden gehanteerd blijken kennelijk nog te bestaan.
Bestrijden
OJEC-voorzitter plebaan Jan-Hein van Ogtrop uit Haarlem concludeert: “Er is voor de christelijke kerken nog heel veel werk te doen, ook in de ambtsopleiding, om antisemitische vooroordelen en stereotypen in catechese en verkondiging te bestrijden. Het OJEC zal zijn krachten daaraan blijven wijden.”
Geschokte predikanten
Het platform Appèl Kerk en Israel opereert binnen de PKN. De in het Appèl samenwerkende predikanten zien het als hun taak de synode kritisch te volgen inzake Kerk en Israël.
Het zegt geschokt te zijn door de inhoud van de preek van ds. Mos. Temeer daar de kerk, zowel protestant als katholiek, openlijk afstand genomen heeft van haar oude anti-joodse leer en dat vertaald heeft in vele beleidsstukken en in een oprechte poging tot gesprek, aldus het Appèl.
Abjecte gedachtengoed
“Het feit dat dit abjecte gedachtegoed telkens weer opduikt, ook middenin diezelfde kerk, laat alleen maar zien hoe lang de weg is die we nog te gaan hebben en hoe belangrijk het voor de kerk is om de strijd tegen het antisemitisme krachtig ter hand te nemen.”
Afschuw en schaamte
Daarom wil het Appèl dat een platform vormt binnen de PKN, laten weten hoezeer zij vervuld is van “afschuw door deze gebeurtenis, maar ook van schaamte over het feit dat de kerkleiding niet onmiddellijk en publiekelijk afstand genomen heeft van het gedachtegoed van deze predikant. Mooie woorden in de kerkorde verplichten tot daden. In plaats daarvan had men de euvele moed om het CIDI te kapittelen over diens bemoeienis.”
Lees HIER een overzicht over de Wassenaarse affaire.
Lees HIER een pleidooi voor reactie uit niet-Joodse kring op dit nieuwe antisemitisme in Wassenaar, van rabbijn R. Evers, en de oproep van dagblad Trouw tot actie vanuit de landelijke Protestantse kerk.
