Geshockeerd nam ik kennis van de inhoud van de preek van dominee Kees Mos van 13 maart 2005. Het wordt tijd dat ook de Nederlandse gelovigen krachtig van zich laten horen in deze afschuwelijke affaire. Dat zegt rabbijn R. Evers van het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap in Trouw, als reactie op de veelbekritiseerde preek van de Wassenaarse dominee Kees Mos.
Het redactioneel commentaar van Trouw schaart zich achter de oproep van rabbijn Evers om van binnenuit dit antisemitisme te bestrijden.
Geshockeerd nam ik kennis van de inhoud van de preek van dominee Kees Mos van 13 maart 2005. Ik citeer enkele zinsneden want anderen doen dit niet.
“Achter Judas staan in het Nieuwe Testament de Joden.
De Jood in ons is een verrader, zegt Mattheüs.
En hij laat het zien aan de manier waarop Jezus er in wordt geluisd.
En zo legt Judas dan de zonde bloot, die door de bijbel ‘jood’ wordt genoemd.
De zonde die, dat de geroepene Gods eigenlijk leeft als een dier.
Maar de jood blijft handelen in het platte vlak.
De zonde van de jood is, dat hij, kortom, weigert om mens te zijn.
De bijbel zegt: de jood in ons is onze grote tegenstander.
Maar de jood herkennen we niet.
Die is een ‘silent killer’.
Hitler wilde de jood in ons midden definitief uitdrijven.
Dat klinkt misschien heel vreemd, maar hij staat daarmee op bijbelse bodem.
Want de jood in ons leeft aan zijn goddelijke roeping voorbij en hij doet zijn schepper lelijk tekort.
Wij hebben Hitler in de afgelopen decennia als een monster afgeschilderd.
Maar monsters bestaan niet.
En wat wij ons nu gaandeweg gaan realiseren, zestig jaar na de Tweede Wereldoorlog is, dat dus Hitler eigenlijk veel beter in de bijbel thuis was dan wij gewoonlijk voor waar willen houden. En dat Hitler deze, op zich bijbelse gedachte, tot z’n uiterste consequentie heeft uitgewerkt.
Want Hitler zei: Dan moet de jood ook maar verdwijnen!
Het is dit geloof waardoor de christen zegt: Nee, maar liever niet te veel naar dat aardse Jeruzalem kijken en een nieuw Jeruzalem bouwen aan gene zijde van de oude stad ten koste van de heidenen die daar woonden, maar liever in het hart op het nieuwe Jeruzalem vertrouwen”.
Aandachtig geluisterd?
Mijn tenen kromden zich, mijn maag draaide zich om… Zelden zag ik zo een antisemitisch stuk.
Hoe voelde de kerkganger zich die dit alles aanhoorde op die bewuste zondag? Heeft het Kerkbestuur aandachtig geluisterd? Wat waren hun gevoelens, hun gedachten, hun toekomstperspectieven toen de woorden van de dominee tot hun bewustzijn doordrongen? Het duurde wel erg lang totdat de kerkleiding wakker werd.
Fel uithalen
Afgelopen zondag gooide invallend voorganger Van Veen nog meer olie op het vuur door – naar aanleiding van de kritiek op de preek – fel uit te halen naar het slachtofferschap van het Joodse volk en juist daarom te pleiten Israël te bekritiseren: ‘Waarvoor we nu moeten oppassen, is dat ons schuldgevoel over de genocide niet leidt tot een kritiekloze houding tot de staat Israël. Want dat helpt Israël en de joden niet. Zij blijven daardoor steken in hun slachtofferrol en hebben de neiging in alles antisemitisme te zien. Dat proefde ik ook deze week, in de golf aan publiciteit die over ons is gestort.’ Kennelijk heeft ook de heer Van Veen het niet helemaal begrepen.
Uit welke hoek?
Is het antisemitisme ooit weggeweest? Is het monster weer terug? Veel van de 1,2 miljoen Europese joden worden bang van het toenemende antisemitisme. Uit welke hoek komt het? Jonge, blanke en ontevreden Europeanen of anderen van ver weg? Met de Europese eenwording in het verschiet staan we op de drempel van een nieuwe wereld. Wanneer de Europese mens zijn eigen creatie overziet kan hij met recht zeggen:’’Het is goed’’.
Maar als hij naar zichzelf kijkt, kan hij dan nog hetzelfde volhouden? Zijn wij werkelijk dichterbij de verwerkelijking van een andere droom van de mensheid gekomen, die van de volmaking van de mens zelf? Het stellen van deze vraag brengt ons in verlegenheid bij de aanblik van de niet aflatende oprispingen van antisemitisme in Europa.
In de schoenen geschoven
Het bezinningsproces binnen de Rooms-Katholieke Kerk kreeg een grote stimulans na de verklaring Nostra aetate van het tweede Vaticaans Concilie (1965). Hierin werd afstand genomen van oude vooroordelen, die zeiden dat het joodse volk verantwoordelijk was voor de kruisdood van Jezus. De godsmoord wordt alle joden – ook nu nog – in de schoenen geschoven. Omdat het joodse volk Jezus als Messias niet erkend had, zou het als ’’ongelovig’’ verworpen zijn. De kerk zou de plaats ingenomen hebben van het Joodse volk als volk van G’d (de substitutieleer).
Beste Bijbelkenner
Gelukkig heeft het Vaticaan afstand gedaan van deze leer. Maar de Wassenaarse Messiaskerk zit ideologisch kennelijk nog midden in de theologische discussie omtrent de godsmoord. Het bloedsprookje waart weer rond. Hitler wordt door de dominee en zijn geestesverwanten uitgeroepen tot de beste Bijbelkenner van de laatste millennia:“Het heil wordt door de jood voor geld verkwanseld, zeg Mattheüs. En de jood in ons laat het daarmee op een grandioze manier afweten. De jood, zegt Mattheüs, die bewerkstelligt uiteindelijk een volledige omkering van Gods bedoelingen. En wat wij ons nu gaandeweg gaan realiseren, 60 jaar na de Tweede Wereldoorlog, is, dat dus Hitler eigelijk veel beter in de bijbel thuis was dan wij gewoonlijk voor waar willen houden. En dat Hitler deze, op zich bijbelse gedachte, tot zijn uiterste consequentie heeft uitgewerkt. Want Hitler zei; Dan moet de jood ook maar verdwijnen! Want er moet toch een nieuwe mens komen!”. Einde citaat. Hitler wordt door ds. Mos als de meest consequente Bijbelexegeet neergezet. Wat een ironie, o tempora o mores!
Demonisering gaat gestaag door
De kerk in Wassenaar neemt te weinig, veel te weinig afstand van dominee Mos. De demonisering van de joden gaat gestaag door. Het komt nu van twee kanten. In een tijd, waarin velen, zeer velen berouwvol en nederig het hoofd bogen en excuses aanboden vanwege enkele spotprenten, komt het niet in de hoofden van de leden van deze kerk op om een dergelijke grove uiting van verbaal en moreel geweld te veroordelen.
Achterklap
Vanuit het Oosten worden de cartoons van Julius Streicher wederom verspreid. De kwalijke karikatuur van de joodse hebzucht, perversiteit en verraad verschijnt weer overal. Inmiddels zijn wij er na Auschwitz van doordrongen, dat het Bijbelse roddelverbod niet voor niets gegeven werd. Laster en allerlei bloedsprookjes doen weer de ronde. Niemand kan nog beweren, dat deze achterklap vroeg of laat geen effect heeft.
Het wordt tijd dat ook de Nederlandse gelovigen krachtig van zich laten horen in deze afschuwelijke affaire.
Hoofdredactioneel commentaar
Trouw bekritiseert de PKN-top dat geen maatregelen zegt te kunnen nemen in deze affaire. “Terecht riep rabbijn Evers woensdag in Trouw dan ook de gelovigen op tot verzet tegen deze antisemitische preek. Strijd tegen antisemitisme is niet alleen een taak van Joodse Nederlanders, maar ook, en juist in de eerste plaats, van niet-Joodse Nederlanders.
De kerk is aan zet, plaatselijk én landelijk. De nationale Protestantse Kerk in Nederland heeft daarbij wel een probleem: ze kan formeel niet veel anders dan afwachten wat de kerkenraad van Wassenaar beslist. De charme van het protestantisme is dat het geen hiërarchisch systeem heeft; er is geen bisschop die orde op zaken kan stellen. Daarin ligt nu ook de beperking van de PKN, terwijl de roep om maatregelen juist bij de kerkelijke top gehoord wordt. Die top gleed vorige week nog uit door als kwaaie Pier in deze kwestie het Cidi aan te wijzen, een organisatie die antisemitisme bestrijdt en die de preek in de publiciteit had gebracht.
Hopelijk gaat de kerktop zijn formalisme verlaten en zich bemoeien met ’Wassenaar’. Slechts één uitkomst is mogelijk: de preek wordt echt ingetrokken en onomwonden afgekeurd door alle partijen. Wat dat betekent voor ds. Mos, die geen afstand wil nemen van zijn preek, laat zich raden.”
Lees HIER over de gebeurtenissen rond de Wassenaarse kerkpreek.
Lees HIER het hele hoofdredactionele commentaar van dagblad Trouw.
Lees HIER de reacties van onder meer het Ojec en het Appèl Kerk en Israel
