Het eten van de afikoman op seideravond, een stukje van de halve matsa, noemen wij tsafoen, hetgeen verborgen betekent. Binyomin Jacobs, de hoofdrabbijn van het IPOR, vertelt de diepere betekenis van de term tsafoen – verborgen.
Aan het begin van de Sederavond breken wij de middelste van de drie matzes die voor ons op tafel staan in twee stukken. Het grootste stuk wordt in een servet gewikkeld of in een speciaal hiervoor mooi versierd zakje gestopt en wordt bewaard om aan het eind van de maaltijd op te eten als afikoman – nagerecht. Vaak gaat een lange zoektocht vooraf aan het nuttigen van het afikoman omdat de kinderen het hebben verstopt! Het eten van een stukje van deze halve matsa noemen wij tsafoen, hetgeen verborgen betekent.
Verwijderen
Waarom moet deze halve matsa verborgen worden? Waarom blijft het niet gewoon zichtbaar op de prachtig gedekte Sedertafel liggen?
Deze vraag werd voorgelegd aan de Rebbe Maharasj en hij antwoordde: omdat er in de Hagada staat: tsafoen – verborgen! De vraagsteller was niet bijster onder de indruk van dit wel erg simpele antwoord en vroeg: maar waarom staat er dan in de Hagada ‘tsafoen’?
Ieder mens, zo antwoordde de Rebbe, heeft in zich goede en niet-goede eigenschappen. Die niet-goede eigenschappen, het kwaad, zijn bij ieder op z’n minst ‘verborgen-tsafoen’ aanwezig. En gelijk wij zonder rationele reden geacht worden het stuk matsa, dat we als nagerecht gebruiken, moeten verbergen, zo ook dient ieder zondermeer de verborgen niet-goede eigenschappen uit zichzelf te verwijderen. (we et hatsifonie archiek, tsafoen=het kwaad).
Geestelijke duisternis
Rabbi Hillel uit Paritz zat met zijn leerlingen aan tafel. Toen de wijn op was, vroeg Reb Hilleel een van zijn leerlingen om nieuwe wijn uit de kelder te gaan halen. De leerling bleef erg lang weg en toen hij eindelijk met de wijn uit de kelder kwam, verontschuldigde hij zich met de mededeling dat hij in eerste instantie niets kon zien in de donkere kelder. Pas toen hij aan het donker was gewend, zag hij de wijn!
’Dat is nu juist het probleem’, riep Reb Hilleel geschrokken uit, ‘wij zijn veel te veel aan de geestelijke duisternis gewend geraakt met als gevolg dat wij de duisternis als licht zijn gaan beschouwen!’
Een mens wil pas rijk worden als hij beseft dat hij arm is!
Indien wij op z’n minst de duisternis (h)erkennen, kunnen wij er wat mee.
Jezelf verbeteren
Pesach heeft alles te maken met aan jezelf werken. Wegtrekken uit Mitsrajim (Egypte) betekent jezelf verbeteren. Met het verwijderen van het chameets, het gerezene, verbannen wij ook de hoogmoed uit onszelf. En de ongerezen matsa is de bescheidenheid die wij geacht worden tot ons te nemen.
In onszelf moeten wij gaan zoeken naar de resten van ‘verborgen- tsafoen’ niet-goede eigenschappen. Verbranden moeten wij die, uit onszelf verwijderen!
Geldt dit ook voor mij? Zoekt en gij zult vinden…
Waardeloos
Laten we gewenning als voorbeeld nemen. In onze samenleving, waarin (bijna) alles mag en alles kan, raken wij meer en meer gewend aan normen en waarden die in moreel opzicht of anderszins helaas waardeloos zijn.
Ook assimilatie bijvoorbeeld is een gemeengoed geworden, normaal en geaccepteerd. Onze voorouders echter hebben de Egyptische ballingschap als Joden kunnen overleven omdat zij hun naam, hun taal en hun kleding niet hadden aangepast.
Oog voor het verborgene
Laten wij tijdens het eten van het afikoman-nagerecht proberen oog te krijgen voor het verborgene in ons dat ons er aan gewend heeft om duister te vaak als licht te zien. En moge het dan gegeven zijn dat wij door onze inzet allen, het Joodse Volk, ons land Israël en met ons de gehele mensheid, spoedig de bouw van de Derde Tempel in Jeruzalem zullen mogen aanschouwen.
Lasjana haba’a bieroesjalajim – Het komende jaar in Jeruzalem!
