(Bereesjiet/Genesis 28:10 – 32:3) Rabbijn mr. drs. R. Evers
WAJEETSEE (en hij ging weg). Ja’akov gaat op weg naar Charan. Als het donker wordt, droomt hij over een ladder waar engelen op en af klimmen. G-d belooft hem een uitgestrekt land en een groot nakomelingschap, alsmede Zijn bescherming. In Charan aangekomen ontmoet hij zijn nicht Rachel, dochter van Lavan. Hij komt in huis bij oom Lavan en wil zeven jaar werken voor Rachel. Na die 7 jaar schuift Lavan bedriegelijk de zwaar gesluierde Lea onder de choepa. Na een week huwt hij ook Rachel, voor wie hij nogmaals 7 jaar moet werken. Lea baart vier zonen: Re’oeveen, Sjimon, Levie en Jehoeda. Rachel geeft haar slavin Bilha aan Ja’akov, die Dan en Naftali baart. Lea geeft ook haar slavin Zilpa en die baart Gad en Asjeer. Lea krijgt dochter Dina. Tenslotte krijgt Rachel een zoon: Joseef. Ja’akov wil vertrekken maar Lavan maakt een overeenkomst met hem over welk vee Ja’akov en welk vee Lavan toebehoort. Ja’akov wordt steeds rijker. Na 20 jaar wil Ja’akov vertrekken met zijn gezin en doet dat als Lavan afwezig is vanwege schaapscheren. Lavan gaat de stoet achterna maar krijgt te horen dat hij Ja’akov geen kwaad mag doen. Er wordt een steen opgericht als getuigenis en Lavan gaat naar huis.
Vajeetsee is de 7e parsja in de Tora. Het eerste boek Bereesjiet bevat totaal 12 parsjiot. Vajeetsee telt 146 pesoekiem, verzen, 2021 woorden en 7512 letters en is hiermee de 4e na langste parsja. Het bevat geen mitsvot, geboden.
Verdieping I: Wat doe je als je als tsaddiek in de maling wordt genomen?
Ja’akov ontmoette Racheel. Het was meteen boter bij de vis. Racheel waarschuwde Ja’akov dat Lavan oplichter was, ook in huwelijkse zaken. Ja’akov verzekerde zijn aanstaande echtgenote dat hij slimmer was dan haar vader. Hij zou Lavan te slim af te zijn.
Racheel vond dit vreemd: “Mag een tsaddiek dan anderen oplichten?” Ja’akovs antwoord was helder: “Wanneer men in de maling wordt genomen, mag men zich daartegen beschermen.” Racheel legde Ja’akov uit dat ze nog een oudere zuster had, Lea. Vader Lavan zou niet toestaan dat Racheel eerder zou trouwen dan Lea. Racheel vermoedde dat Lavan zou proberen Lea onder de choepa te brengen in plaats van Racheel. Daarom spraken Ja’akov en Racheel wachtwoorden af waaraan ze elkaar zouden kunnen herkennen, al zou de bruid zwaar gesluierd zijn. Ja’akov ontmoette daarna Racheels vader Lavan.
Verdieping II: Schijn bedriegt. Was Lavans kus oprecht?
Lavan hoorde dat zijn neef Ja’akov was gearriveerd. Hij rende naar buiten want hij verwachtte dat hij veel rijkdom mee zou brengen, gelijk Eliëzer, de dienaar van Avraham, had gedaan. Maar Ja’akov was beroofd door Esaus zoon Elifaz uit wraak voor de beracha. Ja’akov kwam met lege handen aan in Charan. Daarom omhelsde Lavan Ja’akov in een poging hem te fouilleren. Toen hij niets in zijn kleren vond, dacht hij dat hij misschien diamanten in zijn mond verborg. Lavan kuste Ja’akov vol overgave, maar ook zijn mond bleek helemaal leeg. Toch nodigde Lavan Ja’akov uit om bij hem te komen wonen, hoewel hij teleurgesteld was over zijn rijkdom.
Verdieping III: Salarisonderhandelingen
Ja’akov werd direct ingeschakeld in de veehouderij. Eerst kreeg hij helemaal geen salaris. Lavan zei na verloop van tijd dat hij dat niet goed vond en hij vroeg Ja’akov hoeveel salaris hij zou willen hebben. Lavan was niet van plan op de financiële eisen van Ja’akov in te gaan. Van begin af aan wilde hij hem slechts de helft van zijn vermoedelijke salariseis betalen. Maar Ja’akov was niet naar Charan gekomen om geld te verdienen. Het ging hem om zijn toekomstige echtgenote om daarmee de basis te leggen voor het Joodse volk. Ja’akov bood Lavan aan om zeven jaar voor Racheel te werken. Lavan vond dat goed. Hij gaf Racheel liever aan Ja’akov dan dat hij haar aan een vreemde zou uithuwelijken.
Verdieping IV: Ondanks alle voorzorgsmaatregelen iedereen opgelicht
Ja’akov liet Lavan duidelijk merken dat hij begreep dat de mensen van zijn plaats oplichters waren. Daarom zei hij: “Ik wil trouwen met Racheel, met jouw jongste dochter.” Hij zei Racheel om daarmee duidelijk te maken dat hij geen andere dochter wilde trouwen. Hij zei ook duidelijk tegen Lavan dat hij niet moest proberen om de namen van zijn dochters te veranderen, de oudste in Racheel en de jongste in Lea. Daarom zei Ja’akov het kristalhelder: “Ik wil alleen trouwen met jouw jongste dochter Racheel en met niemand anders.” Na afloop van de zeven jaren werk zei Ja’akov dat hij op staande voet met Racheel wilde trouwen, omdat hij er nog twaalf stammen geboren moesten worden, terwijl Ja’akov op dat moment al 84 jaar oud was.
Lavan nam niet alleen Ja’akov in de maling maar ook zijn eigen stadsgenoten. Hij vroeg iedereen of het hen opgevallen was dat de streek gezegend was door de aanwezigheid van de grote tsaddiek Ja’akov. Zijn vrienden, kennissen en buurtgenoten was dat ook al opgevallen. Lavan vroeg of zij Ja’akov nog langer wilden houden. Hij stelde zijn stadsgenoten op de hoogte van de trouwplannen van Ja’akov en Racheel en vreesde dat zij na hun huwelijk zouden vertrekken. Dat zou het einde betekenen voor de zegen van de stad.
Daarom vertelde Lavan dat hij van plan was om Lea onder de choepa te voeren in plaats van Racheel. Iedereen was daarmee akkoord. Lavan vreesde echter dat zijn plannen verraden zouden worden. Hij eiste van al zijn kameraden dat zij een zekerheid zouden geven dat ze niet zouden ‘lekken’. Iedereen gaf een van zijn kostbaarheden aan Lavan. Lavan ging direct naar de pandjesbaas en verkocht alle sieraden die hij gekregen had. Daarmee maakte hij een fantastische chassene (bruiloftsmaaltijd).
Verdieping V: De choepa, het huwelijk van Ja’akov
Iedereen kwam naar de choepa en de chassene. Ja’akov stond verbaasd van al dit eerbetoon en vroeg waaraan hij dat verdiend had. De inwoners van Charan vertelden hem eerlijk dat ze blij waren met zijn komst omdat hij zegen over de stad bracht.
Opeens gingen alle lichten uit: daar kwam de bruid! Ja’akov verbaasde zich over het doven van de lichten. Iedereen verzekerde hem dat dit een uiting was van de plaatselijke ingetogenheid. Maar Ja’akov was op zijn hoede. Hij vroeg de wachtwoorden die hij met Racheel had afgesproken. Lea kon die zonder haperen zeggen. Racheel had Lea de wachtwoorden gegeven omdat ze intens medelijden kreeg met Lea, toen deze werd opgemaakt voor de trouwpartij.
Verdieping VI: De liefde van Racheel voor Lea
Racheel vond het dusdanig beschamend voor Lea dat ze zich verborg in de kamer waar het jonge paar samen zat. Racheel zelf beantwoordde de vragen van Ja’akov. Zo kon Ja’akov niet aan de stem van Lea herkennen dat zijn bruid niet Racheel was. Lea had door intens te davvenen, bidden haar bruidegom gekregen.
Pas de volgende ochtend ontdekte Ja’akov het listige bedrog. Als hij goed geluisterd had naar de gasten op de chassene dan had hij geweten dat hij gefopt werd. Alle gasten zongen namelijk:”Ole-o, ole-o, ole-o”, waarmee ze bedekt aangaven, dat daar Lea onder de choepa stond. Ja’akov was ook kwaad op Lea. Maar Lea pareerde zijn vraag: “Jij hebt je vader Jitschak bedrogen toen je je verkleedde als Esav. Jij deed dit lesjeem Sjamajiem om G-d beter te kunnen dienen. Zo werd ik ook verkleed als Racheel lesjeem Sjamajiem. Ik heb het van jou, Ja’akov, geleerd!”
Lavan verdedigde zich met de stelling dat het de plaatselijke gewoonte was om de oudere dochter voor de jongere uit te huwelijken. Hij deed Ja’akov echter een voorstel: hij kon direct na de eerste huwelijksweek trouwen met Racheel, op voorwaarde dat hij nog zeven jaar voor haar zou werken.
