Door: Binyomin Jacobs, opperrabbijn
In steeds meer steden (ook) in Nederland wordt publiekelijk voor het stadhuis of op een andere openbare plaats een grote Menora aangestoken. De Joodse gemeenschap deelt Chanoeka, en dus ook de Chanoeka gedachten, met de rest van de maatschappij.Is het wel verstandig om zo als Joodse gemeenschap in de openbaarheid te treden?
De Griekse overheersing in de tijd van Chanoeka, was niet tegen Joden, zelfs niet tegen Tora en Traditie. Hun anti betrof alles wat niet logisch was, zoals de sjabbat, het bepalen van de nieuwe maand door het Beth Din en de Brit Mila. De Tora zelf mocht wel bestudeerd worden, maar G’d moest er als het ware uit worden verwijderd. De Griekse afgod was immers de Ratio, alles moest rationeel en logisch zijn.
Ten aanzien van de Brit Mila lezen we in de Tora (bereesjiet 18:1). En de Eeuwige verscheen aan hem (Awraham) in de bossen van Mamré. Onze verklaarder Rasjie gaat in op de ogenschijnlijk onnodige vermelding dat de eigenaar van de bossen Mamré heette en legt uit: Hij (Mamré) was het die hem (Awraham) de raad had gegeven om zich wel te besnijden in tegenstelling tot Aner en Esjkol die het hem hadden ontraden. Daarom verscheen de Eeuwige aan Awraham in Mamré’s deel.
Duidelijk dus waarom Mamré wordt vermeld: een beloning voor zijn goede advies.
Maar het blijft vreemd dat Awraham kennelijk niet het woord van G’d zondermeer wilde accepteren maar eerst bij drie stervelingen te rade ging voor een second opinion!?
Een van onze verklaarders (Da’at Zekeniem) is de mening toegedaan dat Awraham uiteraard geen toestemming vroeg om wel of niet naar G’d te luisteren, maar Awraham zat in dubio of hij de ceremonie rondom zijn besnijdenis wel of niet een publiekelijk karakter zou geven en dat wilde hij laten afhangen van de reacties van Mamré, Aner en Esjkol.
Met andere woorden: houdt rekening met je omgeving!
Een andere verklaring ( Imree Sjammaj namens Torat Aharon al haTora) brengt een bijna tegenstrijdige visie: Awraham twijfelde geen seconde dat hij G’d blindelings moest volgen. Maar waarom dan advies inwinnen bij zijn goddeloze omgeving? Awraham wilde vastgelegd hebben dat er ook niet-Joden zijn, gelijk Mamré, die er niet aan twijfelen dat een opdracht van G’d moet worden uitgevoerd. Hiermee wilde Awraham een belangrijk signaal afgeven voor de na hem komende generaties, want er zijn altijd mensen voor wie de wet niet bepaald wordt door G’d, maar door de omgeving, de buurman! Weet, is de les, dat er ook buurmannen zijn, in iedere generatie, die vinden dat er wel naar de Eeuwige geluisterd moet worden.
Met andere woorden: laat je niet zondermeer (mis)leiden door je omgeving!
De Menora steken we voor het raam aan als het buiten donker is om de ons omringende duisternis te verlichten.
Er waren tijden (die helaas op vele plekken in onze huidige geciviliseerde wereld nog steeds bestaan en laten we dat vooral niet vergeten!) dat de warme boodschap van Chanoeka alleen binnenshuis en in het geheim kon worden verkondigd.
En er zijn tijden dat we zelfs publiekelijk midden in de stad de Menora kunnen aansteken en allen deelgenoot kunnen en moeten maken van de Chanoeka boodschap.
En die boodschap is heel duidelijk:
Een mens moet zijn/haar verstand gebruiken. Steeds afwegingen maken. Zal ik links afslaan of rechts? Teruggaan of verder? Meedoen met de trend of pas op de plaats maken? Als een kuddedier blindelings volgen of een eigen weg kiezen? Wel/niet de Griekse afgod Ratio aanbidden? De Griekse afgod Ratio die uitsluitend waarde hecht(te) aan het mooie, gezonde en gespierde lichaam, aan al dat materialistisch is en die druipt van egoïsme. Voor andere visies bestaat in zijn optiek geen ruimte.
De G’d van Awraham echter predikt tolerantie en geeft ruimte aan zienswijzen van andersdenkenden mits die zienswijzen op hun beurt de Eeuwige erkennen en anderen tolereren (de zeven Noachidische wetten).
Het is goed dat wij in Nederland deze lichtgevende Chanoeka gedachte publiekelijk kunnen demonstreren. Laten we ervoor waken dat dat (voor)recht behouden blijft, voor onszelf en voor anderen!
Een warme en zuivere Chanoeka!
